Topic outline

  • JAK ROZWIJAĆ KOMPETENCJE JĘZYKOWE  UCZNIÓW SZKÓŁ POLONIJNYCH

     
             Wyposażenie uczniów w umiejętność sprawnego wypowiadania się w mowie i w piśmie jest zadaniem każdej szkoły i każdego nauczyciela.

    Jest to kompetencja kluczowa (ponadprzedmiotowa), która decyduje o powodzeniu w życiu osobistym, edukacji oraz funkcjonowaniu w środowisku społeczno – kulturowym małego i dorosłego człowieka. Chociaż dzieci używają języka polskiego w rodzinie i wśród rówieśników, to rodzice powierzają swoje pociechy nauczycielom, którzy atrakcyjnie, poprawnie metodycznie i skutecznie zachęcą ich dzieci do aktywności werbalnej w języku polskim. Dobra znajomość języka polskiego jest niezbędna w podtrzymywaniu tożsamości narodowej za granicą. W związku z powyższym nauczyciele szkół polonijnych mają bardzo ważne zadanie -  jak zachęcić uczniów do rozwijania umiejętności porozumiewania się w języku polskim? Poszukują ciekawych metod pracy z dziećmi różnych grup wiekowych.

    Miejski Ośrodek Doradztwa Metodycznego w Białymstoku proponuje  nauczycielom szkół polonijnych udział w kursie "Jak rozwijać kompetencje językowe uczniów szkół polonijnych?", który pozwoli uczestnikom wzbogacić swoje warsztaty pracy o ciekawe i efektywne sposoby rozwijania kompetencji językowych w pracy z młodszymi i starszymi uczniami. Różnorodność proponowanych ćwiczeń oraz dzielenie się doświadczeniami z innymi uczestnikami kursu będzie motywacją do poszukiwania przez nauczycieli skutecznych rozwiązań w zakresie rozwijania kompetencji językowych swoich wychowanków.

    LITERATURA
    • Baczyńska H., Metodyka języka polskiego w klasach 1 – 3 szkoły podstawowej. Wyd. WSiP;
    • Bowkett S., Wyobraź sobie, że… Ćwiczenia rozwijające twórcze myślenie uczniów. WSiP, Warszawa 2000.
    • Czelakowska D., Metodyka edukacji polonistycznej dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Kraków 2009
    • Frączek A., Banialuki do zabawy i nauki. Wydawnictwo Literatura, Łódź 2008
    • Ignaszewska – Łaz K. Rymowanie – trening pamięci. w: Droga – Jak uczyć, żeby nauczyć.
    • Knopik T. , Czas wolny … od nudy. Zrównoważony rozwój uczniów zdolnych w ramach zajęć pozalekcyjnych. ORE Warszawa 2014
    • Kozłowska E., Kurowska M., Jak to powiedzieć…? Rozwijanie umiejętności językowych i komunikacyjnych u dzieci, Wyd. CMPPP
    • Kujawski J., Rozwijanie aktywności twórczej uczniów klas początkowych. WSiP, Warszawa 1990
    • Nęcka E., Trening twórczości. Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 1998
    • Więckowski R. Historyjki obrazkowe. Uczę się pisać opowiadania: klasa 2 i 3. Wyd. Nasza Księgarnia
    • Szmidt K., Psychopedagogika kreatywności. Warszawa 2010
    • Szmidt K., Trening kreatywności. Helion, Gliwice 2013
    • Węglińska M. Jak pracować z obrazkiem? Wyd. Impuls; Kraków 2000

    Istnieje możliwość uzyskania certyfikatu ukończenia kursu. Osoby zainteresowane certyfikatem powinny wykonać wszystkie zadania (prace domowe) w kursie. Po sprawdzeniu zadań przez prowadzącego certyfikat będzie przesłany w formacie pdf na adres e-mail podany przy rejestracji.

  • Moduł 1 - Rozwijanie kompetencji językowych – ćwiczenia z rysowaniem oraz wykorzystanie gotowych ilustracji (UK)

                     Źródłem wielu ćwiczeń kształcących kompetencje językowe uczniów są obrazki i ilustracje.

    Obrazek, to dzieło plastyczne, które stanowi pod względem treści i formy wyodrębnioną i zamkniętą całość, niezależną od tekstu jest czymś samodzielnym pod względem dydaktycznym.  Wyróżnia się obrazki statyczne i dynamiczne. (J. Rytlowa)
    Obrazki statyczne wymagają opisu – np. jakaś rzecz – telewizor (cechy wyglądu lub budowy, barwa, wielkość, kształt, ciężar, zapach). Obrazki dynamiczne wymagają nie tylko opisu ale i wyjaśnienia – przedstawiają sceny z życia, akcje, zdarzenia.Na podstawie obrazka możemy przeprowadzić: ćwiczenia słownikowe, swobodne wypowiadanie się, opisy.

    Ilustracja to kompozycja plastyczna, treściowo i formalnie związana z tekstem, któremu towarzyszy, a więc stanowi jego dopełnienie lub uzupełnienie. Ilustracje pomagają w przeprowadzeniu wielu ćwiczeń: wyszukiwanie fragmentów tekstu, które są zilustrowane; nadawanie tytułów ilustracjom; redagowanie pytań; zdawanie sprawy, czy ilustrator trafnie przedstawił postaci opisane w tekście …


    Efektywnym i atrakcyjnym ćwiczeniem jest wykonywanie rysunków do tekstów czytanych przez nauczyciela. Wykonany  rysunek może służyć np. do poszukiwania wyrazów przeciwstawnych (np. tekst Bałagan i porządek wśród kolorowych kresek).


    Proponowane ćwiczenia pomogą dzieciom polonijnym poszerzyć zasób czynnego słownictwa i zachęcą do budowania dłuższych wypowiedzi.

  • Moduł 2 - Rozwijanie kompetencji językowych – tworzenie definicji i wyjaśnianie przysłów (Belgia)

                   Przysłowia pojawiają się w rozmaitych kontekstach i sytuacjach życia codziennego. Przysłowia uczą, pomagają, przestrzegają i pouczają. W swoich sformułowaniach zawierają bardzo dużo humoru i zabawy.

    Czytanie i wyjaśnianie przysłów ma ogromny walor edukacyjny – uczy szukania ukrytego sensu, czytania między wierszami, rozumienia przenośni. Uczy interpretowania treści, która ma tzw. ,,drugie dno”, nie jest jednoznaczna, zawiera gry słowne. 

    Wyjaśnianie przysłów rozwija i wzbogaca język dziecka, pozwala bawić się słowami i skojarzeniami. Nie jest to proste zadanie w pracy z młodszym dzieckiem, ale warte wysiłku. Miejmy nadzieję, że zaprocentuje to w przyszłości i jako dorosły użyje właściwego przysłowia w odpowiedniej sytuacji życiowej.

  • Moduł 3 - Rozwijanie kompetencji językowych – redagowanie krótszych i dłuższych opowiadań (Hiszpania)

    „Najważniejszym okresem w życiu nie są lata studiowania na wyższej uczelni, ale te najwcześniejsze, czyli okres od narodzenia do sześciu lat. Jest to czas, kiedy formuje się inteligencja człowieka i nie tylko ona, ale całość jego zdolności psychicznych”
    – Maria Montessori

                 Kompetencje językowe są jednym z atrybutów tworzących osobowość ludzką. Termin ten został wprowadzony w latach 70. XX wieku przez N. Chomsky’ego. Pod tym pojęciem rozumiał on wiedzę językową, która posiada każdy człowiek. „Zachowanie językowe i kompetencja językowa dzieci odgrywają ważną rolę w późniejszym procesie przyswajania języka pisanego. Wyraźne mówienie, baczne przysłuchiwanie się, bogate słownictwo i rozwój świadomości językowej sa koniecznym warunkiem późniejszego rozumienia słowa pisanego i czytanego” (wg. B. Matusek).
    Wiek wczesnego dzieciństwa stanowi najkorzystniejszy czas dla stymulowania i kształcenia rozwoju sprawności komunikacyjnych dziecka. Według teorii F. De Saussure’a na mowę składają się:

    • rozumienie – zdolność człowieka do odbierania, analizowania, i pojmowania odbieranych znaków językowych,
    • mówienie – zdolność człowieka do tworzenia znaków językowych i posługiwania się nimi w procesie porozumiewania się w postaci komunikatów językowych,
    • język – system znaków fonicznych , niezbędnych członkom danej społeczności do porozumiewania się,
    • tekst – rezultat użycia języka w procesie mówienia.

    Wraz z wiekiem dziecka wzbogaca się jego zasób słownictwa. Przełomowym momentem jest osiągnięcie 18 miesiąca życia. Od tego wieku można zaobserwować wzrost wzrost zasobu słownictwa. Przeciętnie 2-latek wypowiada ok. 300-400 słów, w wieku 3 lat jest to już 1000 słów, zas w wieku 5 lat – 2000, u 7-latka – 4000 słów. Zabawy twórcze w edukacji językowej mają korzystny wpływ na rozwój osobowości dziecka. Rozwijanie kompetencji językowych dzieci odbywa się podczas wspólnej zabawy. Duże znaczenie mają takie zabawy jak: wymyślanie opowiadań, czytanie książek, śpiewanie piosenek, gry językowe, gra memory, przedstawienia teatralne, koła zainteresowań.

    Bibliografia:
  • Moduł 4 - Rozwijanie kompetencji językowych – zabawy w rymy (Litwa)

               Już we wczesnym dzieciństwie dzieci uczą się rymowanek -  z zaciekawieniem słuchają krótszych i dłuższych tekstów zawierających powtórzenia oraz podobne do siebie dźwięki. Podobne układy brzmieniowe próbują samodzielnie uzupełniać (kończyć) znanymi sobie słowami pasującymi do słyszanych dźwięków. Dziecku często nie trzeba odczytywać ostatniego słowa rymowanki, ponieważ potrafi je wywnioskować z wcześniej usłyszanej treści i dopowiedzieć, zwłaszcza, że podpowiedzią jest rym. Zdarza się, że dziecko potrzebuje więcej czasu na znalezienie nowych określeń. Tu często z pomocą przychodzą rówieśnicy - wzajemnie motywują się do poszukiwania pasujących do siebie dźwięków i podpowiadają  nowe pomysły.

    Zabawy w rymowanie odgrywają bardzo ważną rolę w rozwijaniu kompetencji językowych dzieci polonijnych: wzbogacają słownictwo, sprzyjają utrwalaniu znaczenia słów w różnych kontekstach oraz aktywizują do czynnego słuchania. Rymowanie to przede wszystkim aktywna zabawa językiem, do wykonania której nie potrzebujemy wielu pomocy. Często wystarczą chęci i dobry humor.

  • Moduł 5 - Rozwijanie kompetencji językowych – historyjki obrazkowe oraz sposoby ich wykorzystania (Norwegia)

                    Nauczyciele poszukują różnych ćwiczeń, których celem jest wzbogacanie słownictwa dzieci oraz doskonalenie umiejętności budowania zdań i wypowiedzi wielozdaniowych.

    Bardzo  ciekawym i efektywnym sposobem pracy z dziećmi, rozwijającym w/w umiejętności są ćwiczenia, zabawy z wykorzystaniem historyjek obrazkowych.

    Obrazy przedstawione w historyjce powinny być bliskie doświadczeniu dzieci, wywoływać zaciekawienie, wzbudzać emocje, zachęcać do wypowiedzi.

    Według H. Baczyńskiej obrazy mogą przedstawiać pojedyncze przedmioty, zbiory przedmiotów, zjawiska, określoną fabułę. Wykorzystujemy je do gromadzenia słownictwa, ćwiczeń doskonalących układanie zdań oraz rozwijania myślenia przyczynowo – skutkowego. Obrazy przedstawiające fabułę możemy wykorzystać do formułowania swobodnych wypowiedzi, układania opowiadań, tworzenia planu, wypowiadania się w logicznej kolejności i poprawnej formie.

    Rozwijanie tych umiejętności ułatwi uczniom szkół polonijnych konstruowanie dłuższych wypowiedzi ustnych i pisemnych w języku polskim.

  • Zadanie dla uczestników kursu

    Uczestnicy kursu, zainteresowani otrzymaniem certyfikatu jego ukończenia, powinni wykonać zadanie zamieszczone w tym module. 

  • Ankieta ewaluacyjna kursu

    • Osoby uczestniczące w kursie prosimy o wypełnienie poniższej ankiety ewaluacyjnej kursu. Dziękujemy!